ROMANIJA SA BALKONSKIM POGLEDOM

Platforma Planinu Volim, čiji je cilj predstavljanje bosanskohercegovačkih i europskih planina ovaj put vas upoznajemo sa Romanija planinom kroz uspon označenom planinarskom stazom  na njen najviši vrh Veliki Lupoglav (1652 m n.v.), obilazak vidikovca Crvene stijene (1423 m n.v.) i posjetu istoimenom Planinarskom domu kojim upravlja PED „Glasinac“ Sokolac.

Romanija je i ovaj put pokazala zbog čega zauzima posebno mjesto među planinama Bosne i Hercegovine. Njena posebnost nije samo u nadmorskoj visini i planinskim vrhovima. Romanija je spoj guste šume, travnatih proplanaka, kamenitih grebena, okomitih stijena, brojnih vidikovaca, bogate istorije i snažne planinarske i alpinističke tradicije.

Za učesnike Platforme Planinu Volim ova tura bila je prilika da kroz neposredan boravak u prirodi upoznaju jedan od najzanimljivijih planinskih prostora istočne Bosne i Hercegovine.

ROMANIJA, PLANINA KOJA NOSI TRAGOVE VREMENA

Romanija se nalazi u istočnom dijelu Bosne i Hercegovine, približno 20 kilometara istočno od Sarajeva, a njen najviši vrh je Veliki Lupoglav, visok 1652 metra.

Ime Romanija povezuje se sa složenom istorijom ovog prostora. Jedno od prihvaćenih tumačenja veže naziv za romanizirano stanovništvo nakon propasti Rimske imperije, odnosno Vlahe koji su kroz srednji vijek naseljavali i koristili ove planinske prostore. Lokalna tradicija naziv Romanija povezuje sa stanovništvom koje je živjelo u planinama i bavilo se stočarstvom.

Romanija je istovremeno prostor izuzetne arheološke vrijednosti. Šire područje Glasinca poznato je po velikom broju praistorijskih tumula (humki ili gromila), gradina i nekropola. Na području Glasinca evidentirano je više od 1200 grobnih tumula, dok se razvoj tzv. glasinačke kulture prati od ranog bronzanog do mlađeg željeznog doba. Nositelji ove kulture pripadaju široj ilirskoj zajednici, među kojima su posebno značajni Autarijati.

Ovaj prostor nastavlja svoj istorijski kontinuitet i kroz rimsko doba, kada je područje Romanije bilo u sastavu rimske provincije Dalmacije. Tragovi praistorijskih i antičkih kultura čine Romaniju mnogo više od planinarske destinacije. Ona je istovremeno otvorena knjiga istorije prostora Bosne i Hercegovine.

Posebno mjesto u arheološkoj baštini zauzimaju glasinačka kolica, izgrađena od bronze, pronađena unutar grobne humke na lokalitetu Bjlosaljevići prilikom austrougarske izgradnje puta 1880 godine i predstavljaju jedan od prepoznatljivih nalaza glasinačke kulture, koja danas predstavljaju važan materijalni trag razvijenog života i kulturnih kontakata stanovništva ovog prostora.

ROMANIJA I PLANINARSTVO

Romanija ima posebno mjesto u istoriji planinarstva i alpinizma Bosne i Hercegovine.

Njene okomite stijene, posebno Djevojačke, Velike i Crvene stijene, decenijama predstavljaju prirodni poligon za razvoj bosanskohercegovačkog alpinizma. Prvi registrovani alpinistički uspon na Romaniji vezuje se za 1920. godinu i Djevojačke stijene, dok se kao prvi penjački smjer u planinama Bosne i Hercegovine posebno navodi uspon Drage Šefera i Voje Ilića iz jeseni 1929. godine na jugoistočnoj stijeni drugog, gornjeg zuba Djevojačkih stijena.

Upravo su romanijske stijene postale svojevrsna škola za generacije alpinista. Na njima su nastajali i razvijali se različiti penjački smjerovi, a Djevojačke, Velike i Crvene stijene i danas predstavljaju značajne penjačke lokalitete. Među poznatim smjerovima na Djevojačkim stijenama nalaze se Zijina ljuska i Sigmundov stup, dok su na Velikim i Crvenim stijenama razvijeni brojni drugi smjerovi različitih težina.

Posebnu savremenu vrijednost dobila je Romanija izgradnjom Via Ferrate Sokolov put na Crvenim stijenama 2020. godine. Ferrata je duga 350 metara, savladava visinsku razliku od oko 160 metara, ima dva viseća mosta i prosječno vrijeme prelaska oko 90 minuta. Tehnički je ocijenjena kao B/C.

Iako tokom ove ture nije bio planiran prelazak Via Ferrate Sokolov put, njeno postojanje dodatno potvrđuje koliko je Romanija značajna za savremeno planinarenje, alpinizam i druge aktivnosti na otvorenom.

OD PLANINARSKOG DOMA DO VELIKOG LUPOGLAVA

Poseban doživljaj ture predstavljao je uspon od Planinarskog doma Crvene stijene prema Velikom Lupoglavu.

Ova staza spada među atraktivnije planinarske pravce Romanije. Nakon izlaska iz neposrednog prostora doma, staza se postupno uspinje kroz šumski pojas i vodi prema stjenovitom grebenu. U nastavku se otvaraju prvi pogledi prema Mokranjskoj i Sarajevskoj dolini.

Posebnu atmosferu daju takozvani balkoni Romanije, prirodni vidikovci uz sam rub grebena. Na pojedinim mjestima planinar se nalazi između guste šume i otvorenog pogleda prema dolinama, dok se iza svakog novog uspona otvara drugačija panorama.

Velika prednost ove staze, naročito tokom ljetnih mjeseci, jeste prisustvo guste i visoke četinarske i listopadne šume. Šumski hlad velikim dijelom štiti planinare od direktnog djelovanja sunca i omogućava ugodnije kretanje i tokom toplijih dana. Upravo je zbog toga uspon prema Velikom Lupoglavu posebno privlačan tokom ljeta. I iskustva planinara sa ove staze potvrđuju da veliki dio pravca prolazi kroz gustu šumu, što uspon čini ugodnijim tokom visokih temperatura.

Izlaskom na greben pejzaž se mijenja. Šuma se povremeno otvara, pojavljuju se stijene i travnati proplanci, a pogled postaje sve širi. Romanija tada dobija potpuno drugo lice.

Sa viših dijelova staze pogled se širi prema Sarajevskoj i Mokranjskoj dolini, kao i prema brojnim planinama istočne i centralne Bosne.

Završni dio uspona vodi prema Velikom Lupoglavu, najvišem vrhu Romanije na 1652 metra nadmorske visine.

Dolazak na vrh predstavljao je završetak glavnog planinarskog izazova i trenutak za odmor, fotografisanje i uživanje u panorami.

CRVENE STIJENE, PRIRODNI BALKON ROMANIJE

Nakon povratka sa Velikog Lupoglava uslijedio je nastavak aktivnosti prema vidikovcu Crvene stijene, na 1423 metra nadmorske visine.

Crvene stijene predstavljaju jedan od najprepoznatljivijih pejzaža Romanije. Okomite stijene i njihovi rubovi formiraju prirodne vidikovce sa kojih se otvara širok pogled prema Sarajevskoj dolini i okolnim planinama.

Upravo spoj stijena, šume i otvorenog prostora daje ovom dijelu Romanije posebnu vizuelnu vrijednost.

Zbog konfiguracije terena, visine i otvorenosti stijenskih litica, Romanija je pogodna i za paraglajding. Povoljni vazdušni tokovi i konfiguracija terena omogućavaju stvaranje uslova za ovaj atraktivni sport, koji Romaniju dodatno povezuje sa različitim oblicima aktivnog turizma.

PLANINARSKI DOM CRVENE STIJENE

Nakon planinarskog dijela aktivnosti uslijedio je odmor u Planinarskom domu Crvene stijene.

Dom na Ravnoj Romaniji predstavlja važno mjesto okupljanja planinara i polaznu tačku za više planinarskih, alpinističkih i turističkih aktivnosti na Romaniji. Od doma vode označene staze prema Velikom Lupoglavu i Crvenim stijenama, dok je upravo ovaj prostor početna tačka i za pristup Via Ferrati Sokolov put. Do ulaza u ferratu od doma se dolazi za približno 20 minuta hoda.

Boravak u domu bio je prilika za odmor nakon uspona, razgovor i razmjenu iskustava sa domaćinima i drugim ljubiteljima planine.

ROMANIJA I NJEN PRIRODNI SVIJET

Jedna od najvećih vrijednosti Romanije jeste njeno prirodno bogatstvo.

Velike površine planine prekrivene su gustim četinarskim i listopadnim šumama, u kojima dominiraju jela, smrča, bor i druge vrste drveća. Šumski kompleksi prelaze u proplanke, travnate površine i stjenovite zone, stvarajući raznovrsna staništa za biljni i životinjski svijet.

Ovakva raznolikost prostora pogoduje brojnim vrstama divljači, ptica, sitnih sisara i drugih organizama, dok teško pristupačne stijene i šumski predjeli predstavljaju važna prirodna skloništa.

Romanija zbog toga nije samo prostor za prolazak i uspon. Ona je prostor koji treba upoznavati, čuvati i odgovorno koristiti.

ROMANIJA KOJA OSTAVLJA TRAG

Realizacijom ove ture još jednom smo potvrdili osnovnu ideju Platforme Planinu Volim: planina nije samo vrh koji treba dosegnuti.

Planina je put do vrha, šuma kroz koju prolazimo, stijena uz koju zastanemo, pogled koji nas zaustavi, priča koju čujemo, istorija koju upoznamo i ljudi koje sretnemo.

Romanija je sve to objedinila.

Od glasinačkih tumula i tragova drevnih kultura, preko rimskog perioda, tradicionalnog života stanovništva ovog kraja, pa sve do prvih alpinista koji su prije gotovo jednog vijeka započeli penjačku istoriju Bosne i Hercegovine na njenim stijenama, Romanija svjedoči o dugom kontinuitetu čovjeka i planine.

Danas, gotovo stotinu godina nakon prvih zabilježenih alpinističkih uspona, njene stijene i dalje privlače penjače, planinare i ljubitelje prirode.

A planinarska staza prema Velikom Lupoglavu ostaje jedan od najljepših načina da se Romanija upozna iz neposredne blizine.

ZAHVALNOST

Platforma Planinu Volim zahvaljuje domaćinima Planinarskog doma Crvene stijene i PED „Glasinac“ Sokolac na gostoprimstvu i vremenu koje su posvetili našoj grupi.

Posebnu zahvalnost upućujemo svim učesnicima ture na povjerenju, odgovornom odnosu prema planini, međusobnom poštovanju i dobroj atmosferi koja je pratila cijelu aktivnost.

Romanija nas je ponovo podsjetila da se najljepše uspomene ne stvaraju samo na vrhovima.

Stvaraju se na putu do njih.

Vas i Planinu Volim

Dževad Bektašević