ČETIRI ETAPE VIA APSYRTIDES, KROZ DIVLJINU I KAMENU LJEPOTU OTOKA CRESA

U periodu od 01. do 03. maja 2026. godine, kroz saradnju sa Planinarskim društvom Novo mesto iz Slovenije, realizovana je višednevna planinarska aktivnost na otoku Cresu, tokom koje je grupa od 22 planinara uspješno prešla četiri etape poznate planinarske transverzale Via Apsyrtides.

Ova jedinstvena planinarska ruta povezuje krajnji sjever cresko-lošinjskog otočja od rta Jablanac na Cresu, sa južnim dijelom otočja i rtom Radovan na Iloviku. Ukupna dužina transverzale iznosi 149 kilometara raspoređenih kroz 11 etapa različite zahtjevnosti, sa ukupno oko 4000 metara uspona.

Naziv Via Apsyrtides potiče još iz antičkog vremena kada su Cres i Lošinj zajednički nosili ime Apsyrtides. Staza danas predstavlja spoj prirodne i kulturne baštine, povezujući stare pastirske puteve, kamene suhozide, visoravni, šumske predjele, maslinike, primorska sela i istorijske lokalitete.

Tokom cijelog pohoda vladala je izuzetno prijatna i prijateljska atmosfera, uz međusobnu podršku učesnika, odličnu organizaciju i sigurno vođenje ture koje je besprijekorno realizovao organizator Martin Luzar.

Prva etapa realizovana je u petak 01.05.2026. godine.

ETAPA 1 – RT JABLANAC – BELI

Pristup etapi izveden je vozilima do lokaliteta Ivanje, odakle je grupa nastavila pješačenje 4,5 kilometra kroz naselje Konac spuštajući se prema uvali Jablanac, službenoj početnoj tački transverzale Via Apsyrtides.

PRAVAC KRETANJA:

Rt Jablanac – Konac – Ivanje – Kosmačev – Jama Čampari – Beli

Dužina etape iznosila je oko 9 kilometara, uz približno 405 metara uspona. Najviša tačka dostizala je 308 metara nadmorske visine, dok je procijenjeno vrijeme kretanja bilo oko četiri sata.

Sjeverni dio Cresa poznat pod nazivom Tramuntana ostavlja poseban utisak. Potpuno drugačiji od ostatka otoka, ovaj prostor djeluje gotovo nestvarno, spoj guste autohtone šume, kamenih visoravni, urušenih pastirskih zaselaka i strmih litica koje se obrušavaju prema moru.

Staza je prolazila kroz područja bogata hrastom, grabom i kestenom, uz mnoštvo zanimljivih prirodnih detalja i lokaliteta.

Poseban utisak ostavio je Konac, nekadašnji pastirski stan creskih plemićkih porodica Moise i Petris, koji se na starim kartama pojavljuje još krajem 17. vijeka. U tom području nekada se intenzivno razvijalo stočarstvo i eksploatacija drveta koje se brodovima izvozilo prema Veneciji.

Jedna od zanimljivijih tačaka bila je i lokva Kosmačev, najveća na Tramuntani, okružena bogatom vegetacijom i velikim biodiverzitetom. Na okolnim proplancima rastu brojne vrste divljih orhideja po kojima je Cres nadaleko poznat.

Dio staze prolazio je i pored Ladinog labirinta, najvećeg “land-art” kamenog labirinta na Tramuntani, inspirisanog staroslavenskom mitologijom i simbolikom proljeća i mladosti.

Po završetku etape grupa dolazi u mjesto Beli, jedno od najstarijih naselja na otoku Cresu, smješteno iznad impresivnih litica Kvarnera.

Subota 02.05.2026. godine bila je rezervisana za realizaciju druge i treće etape, sa polaskom iz Belog i završetkom u gradu Cresu, gdje je organizovano noćenje.

ETAPA 2 – BELI – PREDOŠĆICA

PRAVAC KRETANJA:

Beli – Gorica – Sis – Križić – Predošćica

Ova etapa važila je za jednu od tehnički i kondiciono zahtjevnijih dionica. Ukupna dužina iznosila je 10,5 kilometara uz približno 700 metara uspona. Najviša tačka staze bio je vrh Sis sa 639 metara nadmorske visine.

Kako se kretanje nastavljalo prema jugu otoka, šumski pejzaži Tramuntane postepeno su prelazili u kamenjarske pašnjake izložene snažnim udarima bure.

Sa visoravni i grebena otvarali su se impresivni pogledi prema Kvarneru, dok su iznad grupa planinara kružili bjeloglavi supovi, orlovi zmijari i sivi sokolovi.

Poseban značaj imao je lokalitet Sis, nekada važna bronzanodobna gradina sa koje su se nadzirali veliki dijelovi Kvarnera. Prema lokalnim predanjima, u kamenim humkama tog područja nekada se navodno skrivalo zakopano blago.

Staza je prolazila i područjima obraslim ljekovitom kaduljom, biljkom po kojoj je Cres poznat još od prve polovine 20. vijeka kada je eterično ulje kadulje sa otoka bilo izuzetno cijenjeno širom Evrope.

ETAPA 3 – PREDOŠĆICA – CRES

PRAVAC KRETANJA:

Predošćica – transverzala iznad Vodica – Cres

Treća etapa bila je nešto lakša i omogućila je opuštenije kretanje kroz otvorene pejzaže kamenjarskih pašnjaka i visoravni.

Ukupna dužina etape iznosila je oko 11 kilometara uz približno 220 metara uspona.

Ovaj dio otoka obiluje tragovima višemilenijskog života. Kroz predjele otvorenih pašnjaka nekada su prolazila stada creskih ovaca, autohtone otočke pasmine prilagođene surovim uslovima života na kamenu.

Staza je vodila i dijelovima stare Napoleonove ceste, građene još za vrijeme francuske uprave krajem 18. vijeka. Dijelovi puta ostali su očuvani u izvornom obliku sa kamenim rubnicima i starim popločanjima.

Spuštanjem prema Cresu pejzaž se postepeno mijenjao. Kamenjarske visoravni zamijenili su maslinici i mediteranska vegetacija, stvarajući potpuno drugačiji ambijent u odnosu na sjeverni dio otoka.

Maslinici oko grada Cresa predstavljaju najveće komplekse maslina na otoku, sa više od 130 hiljada stabala autohtonih sorti od kojih se i danas proizvodi izuzetno kvalitetno maslinovo ulje.

Dolazak u grad Cres označio je završetak dugog i sadržajnog planinarskog dana, uz zasluženi odmor i večernje druženje učesnika.

Nedjelja 03.05.2026. godine bila je rezervisana za četvrtu etapu.

ETAPA 4 – CRES – VALUN

PRAVAC KRETANJA:

Cres – Marina – Krčina – Vodovodni put – Valun

Četvrta etapa bila je tehnički najlakša, ali izuzetno bogata kulturnim i pejzažnim sadržajem.

Ukupna dužina iznosila je oko 14 kilometara uz približno 450 metara uspona.

Kretanje je započelo iz istorijskog jezgra grada Cresa, nekada malog utvrđenog srednjovjekovnog grada koji je svoj puni razvoj doživio tokom mletačkog perioda.

Staza dalje prolazi kroz područja starih maslinika, kamenih suhozida i mediteranskih pejzaža uz obalu creskog zaljeva.

Posebno zanimljiv bio je prolazak pored Franjevačkog samostana, jednog od najstarijih sakralnih objekata na Cresu, osnovanog još u 13. vijeku.

Kod lokaliteta Piskel grupa je prolazila kroz područje nekadašnjih izvora i starih creskih vrtova, dok je završni dio etape vodio prema veličanstvenom zaljevu Valun.

Poseban istorijski značaj ima crkvica Sv. Marka i čuvena Valunska ploča, jedan od najstarijih hrvatskih glagoljskih spomenika, koji svjedoči o zajedničkom životu starosjedilaca i doseljenih Hrvata još oko 1000. godine.

Po završetku etape realizovan je povratak prema gradu Cresu, odjava iz smještaja i organizovani prevoz prema trajektnoj luci Merag. Trajektnom linijom grupa prelazi prema luci Valbiska na otoku Krku, odakle je nastavljen povratak.

Četiri etape Via Apsyrtides nisu predstavljale samo planinarski izazov, već i posebno iskustvo upoznavanja jednog od najupečatljivijih prostora Jadrana.

Kretati se kamenim stazama Cresa znači prolaziti kroz pejzaže koje su hiljadama godina oblikovali ljudi, vjetar, more i surova priroda. Svaki korak nosi priču starih pastira, ribara, pomoraca i samotnih otočkih sela.

Upravo takve ture potvrđuju vrijednost planinarstva kao načina života, povezivanja ljudi i stvaranja uspomena koje ostaju mnogo duže od samog puta.

Planinu Volim kroz ovakve aktivnosti nastavlja graditi prepoznatljivu planinarsku priču regiona, povezujući ljubitelje prirode kroz kretanje, druženje, istraživanje i poštovanje prirodne i kulturne baštine.

Jer najljepše staze nisu uvijek one najlakše, već one koje nas promijene dok njima prolazimo.

Neke planine osvajamo korakom, a neke ostanu u nama zauvijek. Cres nije bio samo ruta kroz kamen i more, već podsjetnik da se najljepši pogledi u životu otkrivaju tek nakon dovoljno dugog uspona.

Novi termin nastavka kretanja etapama Via Apsyrtides dogovoren je za kraj oktobra 2026. godine.

Do novih planinarskih destinacija…

Vas i Planinu Volim
Dževad Bektašević